१७ वर्षका टिका बहादुर खत्रीले कल्पना गरेका थिएनन्, एक दिन सरकार आफैं उनको घरको ढोका ढकढक्याउन आउँछ भनेर। शारीरिक रूपमा अशक्त टिका बहादुर रामेछाप नगरपालिकाको वडा नं. ७, सुकाजोरमा आफ्ना आमाबुबासँग बस्छन्। उमेर पुगेका भए पनि नागरिकता नपाउँदा उनी सामाजिक सुरक्षा भत्तादेखि कानुनी अधिकार प्रयोग गर्नबाट वञ्चित थिए। तर एउटा संवेदनशील पहलले यो अधिकार अब केवल कानुनी दस्तावेज बनेन, बरु आत्मसम्मान र पहिचानको गौरवपूर्ण क्षण बन्यो।
वडाबाट सुरु भएको संवेदनशील प्रयास
वडाअध्यक्ष समिर कार्कीले टिका बहादुरको अवस्था देखेपछि चुप लाग्न सकेनन्। नागरिकता लिन प्रशासन कार्यालय जानसक्ने अवस्था नभएको बुझ्दै, उनले जिल्ला प्रशासन समक्ष आग्रह राखे। त्यसपछि जुन प्रतिक्रिया आयो, त्यो केवल एक प्रशासनिक प्रक्रिया थिएन मानवताको भावनात्मक उदाहरण बन्यो।
प्रमुख जिल्ला अधिकारी श्यामकृष्ण थापा आफैं टोलीसहित आवश्यक कागजात, फोटो खिच्ने सामग्री र नागरिकताको फारमसहित खत्रीको घर पुगे। त्यहाँ उनले नागरिकताको प्रमाणपत्र हस्तान्तरण गर्दा खत्री परिवारको आँखाभरि खुसीको आँसु थियो ।
प्रशासन: घरदैलोमै सेवा
“नागरिकता कुनै विशेषताको होइन, हरेक नेपालीको जन्मसिद्ध अधिकार हो,” प्रमुख जिल्ला अधिकारी थापाले भन्नुभयो। “शारीरिक अशक्तताका कारण नागरिकता नपाउने अवस्था आउनु हुँदैन, राज्य आफैं सेवा लिएर जान तयार छ।” उहाँले जिल्लामा रहेका अन्य असहज अवस्थामा रहेका नागरिकहरूलाई पनि सेवा दिन आफूहरू घरमै पुग्ने बताउनुभयो।
रामेछापमा अहिले प्रशासनले वडावडामा पुगेर राष्ट्रिय परिचयपत्र वितरण गरिरहेको छ भने, छुटेका व्यक्तिहरूको फोटो खिच्ने अफलाइन प्रक्रिया समेत सञ्चालनमा ल्याएको जानकारी दिइएको छ। यो कार्यले दुर्गम, पहुँचबिहीन र विशेष अवस्थाका नागरिकहरूलाई प्रत्यक्ष लाभ पुर्याउने विश्वास गरिएको छ।
नागरिकताको कागज मात्र होइन, पहिचानको सम्मान
नागरिकता पाउनु टिका बहादुरका लागि कानुनी परिचय मात्र होइन। त्यो उनी अब देशको नागरिक हो भन्ने प्रमाण हो—नियोजित योजनामा सहभागी हुन, बैंक खाता खोल्न, स्वास्थ्य तथा शिक्षा सुविधामा पहुँच बनाउन, अनि सबैभन्दा ठूलो कुरा, सामाजिक सुरक्षा भत्ता जस्ता सेवाबाट लाभ उठाउने अधिकार पाउनु।
वडाअध्यक्ष कार्की भन्छन्, “नागरिकता नपाउँदा सामाजिक सुरक्षा भत्ताजस्ता आधारभूत सेवाबाट टिका बहादुरजस्ता व्यक्तिहरू पछाडि परिरहेका थिए। मैले प्रमुख जिल्ला अधिकारी समक्ष आग्रह राख्दा उहाँ आफैं आएर सेवा दिनुभयो, जुन अत्यन्तै सराहनीय छ।”
‘घरमै आए सरकार’– नमूना अभ्यास
आजको नेपालमा राज्यसँग असन्तुष्टि, उदासीनता र अविश्वास बढिरहेको बेलामा यस्ता साना देखिने तर गहिरो अर्थ बोकेका कामहरू ‘विश्वास निर्माणका आधार’ बन्न सक्छन्।
एक शारीरिक रूपमा असक्त नागरिकले अब सरकारसँग डर होइन, भरोसा राख्नेछन्।
उनले महसुस गर्नेछन्—राज्य केवल भवनमा सीमित छैन, जनताको छेउमा उभिन पनि सक्ने क्षमता राख्छ।
टिका बहादुर खत्री अब ‘सरकारी’ कागजमा नेपाली हुन्। तर त्यो कागजभन्दा धेरै ठूलो कुरा हो—उहाँको जीवनमा ‘पहिलो पटक’ आफू राज्यको आधिकारिक हिस्सा भएको अनुभूति।
