सागर बोहरा, रामेछाप।
यौनकर्मीलाई मैले यसअघि कहिल्यै नजिकबाट देखेको थिइनँ । भेट्नु त परैको कुरा। समाजमा यौनकर्मीका बारेमा सुनिएका कुरा र बनाइएका धारणाकै आधारमा उनीहरूलाई बुझ्ने प्रयास गरेको थिएँ । तर सोमबार काठमाडौंको शिल्पी थिएटरमा पुगेपछि मेरो त्यो धारणा बदलियो।
केही समयदेखि नाटक हेर्न नपाएर छट्पटाइरहेको थिएँ । त्यसमाथि आफ्नै रामेछापकी साथी पवित्रा खड्काले निर्देशन गरेको नाटक ‘मिस मेनुका : एक संवेदनशील यौनकर्मी’ मञ्चन भइरहेको थाहा पाएपछि नाटक नहेरी बस्न सकिनँ। समय मिलाएँ र शिल्पी थिएटर पुगेँ।
नाटक सुरु भयो । पात्रहरू रंगमञ्चमा देखिन थाले। कथा अगाडि बढ्दै जाँदा म दर्शक मात्र रहिनँ, कथाभित्रै कताकता पस्न थालेँ । पात्रहरूको संवेदनशीलता, उनीहरूले भोगेको पीडा र समाजले उनीहरूप्रति बनाएको दृष्टिकोणले मलाई भावुक बनायो।
मलाई लाग्थ्यो ‘बेश्या’ भन्ने शब्द आफैंमा नकारात्मक हो। उनीहरू समाजका खराब मानिस हुन्, अरूलाई लुट्छन्, छल गर्छन् र गलत काम गर्छन् भन्ने एउटा सामान्य धारणा थियो। तर ‘मिस मेनुका’ हेरेपछि महसुस भयो यौनकर्मी पनि यही समाजका नागरिक हुन्। उनीहरूभित्र पनि भावना हुन्छ, पीडा हुन्छ, संवेदना हुन्छ र आफ्नै कथा हुन्छ।
नाटकको मेनुका पात्रले यही संवेदनशील पक्षलाई निकै बलियोसँग प्रस्तुत गर्छ।
अझ नाटक हेर्दै गर्दा मेरो मनमा एउटा प्रश्न उब्जियो – मेनुका जत्तिकै संवेदनशील यौनकर्मी अरू पनि हुन्छन् त? अब मलाई यौनकर्मीलाई भेटेर उनीहरूको जीवन, भोगाइ र सोच बुझ्न मन लागेको छ। यो कुनै कौतूहल मात्र होइन, नाटकले मेरो मनमा जन्माएको एउटा गम्भीर प्रश्न हो।
नाटकले यौनकर्मी कहाँ कस्ता मानिस पुग्छन् भन्ने समाजको अर्को पाटो पनि देखाउँछ। मेनुकाकहाँ सामान्य मानिस मात्र होइन, माननीयदेखि माननीयका छोरासम्म, ठूला घरानाका मानिसदेखि प्रहरीसम्म पुग्ने दृश्यले समाजको दोहोरो चरित्रलाई उजागर गर्छ।
हामी सार्वजनिक रूपमा नैतिकताको कुरा गर्छौं। यौनकर्मीलाई खराब दृष्टिले हेर्छौं। तर पर्दा पछाडि त्यही समाजका प्रभावशाली मानिसहरू उनीहरूकहाँ पुगिरहेका हुन्छन्। नाटकले यही चरितार्थलाई रंगमञ्चमा उभ्याएको छ।
राजनीतिको प्रसंग पनि नाटकमा कम रोचक छैन। सत्यलाई गलत र गलतलाई सत्य साबित गर्न सक्ने राजनीतिक शक्ति, ‘वैकल्पिक’को नाममा प्रस्तुत हुने यथार्थ र समाजका विभिन्न तहमा देखिने स्वार्थलाई नाटकले व्यंग्यात्मक तथा गम्भीर ढंगले प्रस्तुत गरेको छ।
त्यसैले ‘मिस मेनुका’ केवल यौनकर्मीको कथा होइन। यो समाजको कथा हो। हाम्रो सोचको कथा हो। हाम्रो दोहोरो चरित्रको कथा हो। हामीले सजिलै एउटा शब्दले मानिसलाई परिभाषित गरिदिने प्रवृत्तिमाथिको प्रश्न हो।
नाटक सकियो। बत्ती बल्यो। दर्शकहरू बाहिरिन थाले। तर मेरो मनमा भने मेनुका बाँकी रहिन्।
र एउटा प्रश्न पनि,
हामीले यौनकर्मीलाई कहिल्यै मानिसका रूपमा हेरेका छौँ?
सायद यही प्रश्न नाटकको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि हो।
‘मिस मेनुका : एक संवेदनशील यौनकर्मी’ फ्रान्सेली नाटककार झाँ पल सार्त्रको कृतिमा आधारित नेपाली रंगमञ्चीय प्रस्तुति हो। यसको नेपाली रूपान्तरण कल्पना घिमिरे नुरिसों, नाट्य रूपान्तरण घिमिरे युवराज र निर्देशन पवित्रा खड्काले गरेका छन्। यौनकर्मी मेनुकाको भूमिकामा सरिता गिरीको अभिनय रहेको छ।
रामेछापकी पवित्रा खड्काको निर्देशनमा मञ्चन भइरहेको यो नाटक हेर्नु मेरा लागि एउटा रंगमञ्चीय अनुभव मात्र रहेन, आफ्नै सोचलाई पुनः हेर्ने अवसर पनि बन्यो।
