रामेछाप जिल्लाको मन्थली नगरपालिका–८ मा अवस्थित ऐतिहासिक बस्ती चिसापानी—जहाँ एक समय पाहुनालाई देखेर मुस्कान दिने र अचार–भातले स्वागत गर्ने परम्परा थियो, आज त्यही मुस्कान व्यवसायिक आत्मनिर्भरताको पहिचान बन्दै गएको छ।
चिसापानीका महिलाहरूले अब पाहुनालाई केवल खाना खुवाउने मात्र होइन, आफ्नै घरका ढोका खोली उनीहरूलाई संस्कृतिसहित बास दिने यात्रा सुरु गरेका छन्। हो—होमस्टे। गाउँमै सम्भावना फुलाउँदै गरेका यिनै महिलाहरूको कथा आज सिंगो जिल्लालाई प्रेरणा बनिरहेको छ।
पाहुना सत्कारबाट स्वरोजगारसम्म
“पहिला त पाहुना आयो भने केही पकाएर मात्र खुवाइन्थ्यो, अब उनी कहाँ बस्लान्? के चाहिन्छ? भनेर सोच्न सिकेका छौं,” भन्छिन् भीमसेन होमस्टे सञ्चालन गर्दै आएकी ममता श्रेष्ठ। पहिले डर लाग्थ्यो, अब आत्मविश्वास छ– गाउँमै केही गर्न सकिन्छ भन्ने अनुभूति भएको छ उनीहरूलाई।
चिसापानीको पहिचानमा नयाँ अध्याय थपिएको छ—महिलाहरूको समूहगत प्रयास। धारापानी महिला समूह, भीमसेन होमस्टे समूह लगायतका सामूहिक अभियानहरूले गाउँलाई अब केवल बसोबासको ठाउँ होइन, पर्यटकलाई आकर्षित गर्ने गन्तव्य बनाइरहेका छन्।
साझा सपना, साझा श्रम
गाउँको खाली घर अब रंगिएका छन्। परम्परागत कोठा, ढिकी-जाँतो, चुलो–ढुंगाको सजावट, घर–घरमा सिउँदो जस्तै मुस्कानसहित स्वागत गर्न उभिएका महिलाहरू—सबैको सपना एउटै छ: गाउँमै टिक्ने, गाउँमै केही गर्ने।
२२ जना महिलालाई व्यावसायिक होमस्टे सञ्चालन तालिम दिइएको छ। तीमध्ये आधाभन्दा बढीले आफ्नै घरलाई पाहुना सत्कारको थलोमा रूपान्तरण गरिसकेका छन्। गाउँले स्वादका साथ स्वस्थता पनि बाँडिरहेका छन्—ढिँडो, गुन्द्रुक, अचार, सिस्नुको झोल, मौलिक भाँडा र स्थानीय मूल्य–मान्यतासहित।
‘व्यवसाय मात्र होइन, आत्मनिर्भरताको बाटो’
“हामी व्यवसाय मात्र चलाउँदैनौं, सम्बन्ध बनाउँछौं,” भन्छिन् शोभा श्रेष्ठ। पाहुना फर्किंदा आँखा रसाउने, फेरि आउँछु भन्दै बिदा लिने दृश्यले उनीहरूलाई प्रेरित गर्छ। यो अब ‘कमाई’ मात्र होइन—आत्मगौरवको यात्रा हो।
वास्तवमा, चिसापानीको परिवर्तनको केन्द्रमा महिला सशक्तीकरणको गहिरो नसा बगिरहेको छ। उनीहरूका हातमा अब केवल करुवा छैन, कुञ्जी पनि छ—गाउँको समृद्धिको कुञ्जी।
चिसापानी: जहाँ सम्भावना हरियाली बन्छ
चिसापानीको शान्तता, हरियाली वन, ऐतिहासिक मन्दिर, धार्मिक आस्थाको धरोहर—सबैको समायोजन हो यो बस्ती। जब पाहुना भन्छन्, “गाउँबाट फर्किन मन लागेन,” त्यो उनीहरूको श्रम, प्रेम र सत्कारको सम्मान हो।
मन्थली–८ स्थित चिसापानी अब सहरबाट थाकेर आएका मानिसको थाप्लो टेक्ने थलो मात्र होइन, महिला नेतृत्वमा उभिएको सामुदायिक पर्यटनको उदाहरणीय मोडल बन्दैछ।
‘हामी गाउँमै सक्षम छौं’
चिसापानीका महिलाहरूको अभियान भन्नु अब केवल स्थानीय उपार्जनको कुरा होइन—यो एक सांस्कृतिक पुनर्जागरण हो। जहाँ गाउँले स्वाद, सादगी र समर्पणले पर्यटकको मन जित्दछ। जहाँ महिलाले आफैंलाई बदल्दै, गाउँको भविष्यको रेखा कोर्दैछन्।
“हामीलाई धेरै चाहिएको छैन, सहयोगभन्दा बढी प्रोत्साहन होस्,” उनीहरू भन्छन्।
“हाम्रो सपना छ—चिसापानीलाई पर्यटक गाउँ बनाउने।”
हो, चिसापानी अब बोलिरहेको छ—
“हामी गाउँमै सक्षम छौं।”
